Pamiętasz jak będąc małym dzieckiem potrafiłeś się wyłączyć i skupić tylko na marzeniach w swojej głowie? Czasami chciałeś nauczyć się latać jak ptak, a innym razem zaglądałeś do każdego okna z nadzieją, że zobaczysz Świętego Mikołaja albo ulubionego superbohatera.
Dziecięcy świat różni od naszego, ale nie umniejsza to wcale dziecięcych problemów. Chociaż nam czasami zepsuta zabawka może wydawać się błahym kłopotem to warto pamiętać, że nasze problemy mają u dzieci podobny wydźwięk. Spróbuj powiedzieć swojemu dziecku, że straciłeś pracę i nie masz pieniędzy na rachunki – można być niemal pewnym, że dla niego znaczy to tyle, co dla Ciebie urwane koło w zabawkowej ciężarówce.
Jednak, żeby nasze dzieci mogły się prawidłowo rozwijać muszą zrozumieć szereg zależności, które rządzą światem, a zadaniem każdego rodzica jest pomoc w ułożeniu tych wszystkich bodźców w całość. Nie jest niczym odkrywczym fakt, że każde dziecko jest inne, ale warto przekonać się czy w przypadku naszego dziecka ustrukturyzowanie świata i codziennych czynności nie będzie zbawienne.
Teoretycznie program terapii TEACCH jest jednym z najpopularniejszych podejść do pracy z dziećmi ze spektrum autyzmu, jednak szereg jego funkcji może okazać się zbawienny dla wszystkich dzieci i zastosowanie go w codziennym życiu może pozwolić każdemu dziecku (również wrażliwemu lub HNB) łatwiej i szybciej adaptować się do nowych i często stresujących sytuacji.
TEACCH (Treatment and Education of Autistic and Communication Handicapped Children) to rehabilitacja i edukacja dzieci z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi oraz problemami komunikacyjnymi. Program ten został zapoczątkowany przez Erica Schoplera i jego współpracowników. TEACCH opiera się na kompleksowym podejściu terapeutyczno-pedagogicznym i pozwala na indywidualne oraz usystematyzowane podejście do dziecka, uwzględniając łączenie wiedzy i doświadczenia rodziny oraz wszystkich specjalistów z nim pracujących.
Główne założenia TEACCH
Wiodącym aspektem w programie jest nauczanie ustrukturyzowane oraz wizualizacja otoczenia. Podejście to ma pomóc dziecku w rozumieniu czynności, czasu i komunikatów werbalnych. Składa się z następujących technik kształtujących autonomię dziecka:
- struktury fizyczne – organizacja otoczenia w sposób uporządkowany i stały,
- struktury wizualne – wizualizacja materiałów i pomocy edukacyjnych, stosowanie piktogramów, wyraźnych obrazków, symboli,
- struktury w postaci zasad i reguł – wykonywanie czynności rutynowych, stawianie dziecku jasnych oczekiwań,
- struktury w postaci stałego schematu – planu dnia, systemu pracy, miejsca, czasu.
TEACCH to program, który wspomaga całościowy rozwój dziecka. Dzięki zastosowaniu się do jego technik i metod, dzieci zyskują na samodzielności, stabilności emocjonalnej i poczuciu bezpieczeństwa. Stosując plan aktywności, uczeń wie kiedy jest początek i koniec danej czynności. Program uczy myślenia przyczynowo – skutkowego oraz wspomaga rozwój mowy czynnej i biernej.
Przykłady wykorzystania TEACCH w życiu codziennym
- Przede wszystkim założenia TEACCH opierają się na organizacji i sekwencjach. Nie tylko dzieci autystyczne mają problem z rozumieniem zależności „co po czym?” lub „po co?”. Szczególnie w przypadku małych dzieci stosowane przez dorosłych zupełnie nieumyślnie skróty myślowe mogą prowadzić do frustracji. Świetnym przykładem jest problem wielu dzieci z ubieraniem się do wyjścia (szczególnie zimową porą, gdy długo to trwa). Większość dzieci słysząc komunikat „idziemy do sklepu” ma w głowie od razu siebie na chodniku w drodze, więc naturalnym odruchem byłoby gdyby mama nacisnęła klamkę i wyszła. Rodzic jednak ma świadomość, że przed nim najpierw przygotowanie siebie, dziecka i toreb na zakupy – warto opisać te czynności i uprzedzić o nich dziecko, które postawione w stan gotowości zaczyna się irytować, że do wyjścia z domu nadal nie dochodzi. Tymczasem nakreślenie dziecku planu czynności, ale także wprowadzenie porannej/wieczornej rutyny daje ogromne poczucie bezpieczeństwa i pozwala na minimalizowanie nerwowych sytuacji.
- Podejście TEACCH skupia się też na mocnych stronach – czego niestety po dziś dzień brakuje w systemach nauczania polskich publicznych szkół. Oczywiście dawanie dziecku wielu możliwości, żeby sprawdziło, w czym się dobrze czuje jest zasadne, ale wrażliwe dzieci mają często problem z tymi rzeczami, które im nie wychodzą. Mocne strony i zainteresowania można wykorzystać w sposób funkcjonalny, ale trzeba bardzo uważać na krzywdzące oceny. Każde dziecko ma ogromny potencjał, ale priorytetem są potrzeby, do których wyznaczamy cele. Pozwala to na bardzo indywidualne podejście do dziecka i chroni przed narzucaniem swoich oczekiwań.
- Dzieci mają często problem również z łączeniem faktów i zadaniem rodzica jest bieżące opisywanie zależności przyczyna – skutek w każdej codziennej sytuacji. Pozwala to dziecku nie tylko lepiej zrozumieć świat, ale też pozytywnie wpływa na komunikację, np. pozwala na zadawanie trafnych pytań. Wiele zależności można też świetnie wyjaśnić w formie obrazkowej – na rynku jest ogromna ilość książeczek, gier i kart służących do tego celu. W zakładce Newsletter możesz pobrać także gotowe piktogramy, które pomogą Wam w organizacji codziennych czynności, które w teorii mogą wydawać się proste, ale w głowie naszego dziecka czasami są skomplikowanym procesem. Świetnym przykładem jest mycie zębów – jeżeli powiesicie w łazience na wysokości wzroku dziecka taką „ściągę” czynności wykonywanych w kolejności podczas mycia zębów, to najprawdopodobniej na tyle skupi się na realizacji poszczególnych punktów zadania, że nie będzie się denerwować i rozpraszać, a z czasem stanie się to rutyną.
4.Technika TEACCH oferuje też szereg różnego rodzaju ćwiczeń dla osób autystycznych, które pozwalają im ćwiczyć skupienie. Jest to kolejny przykład rzeczy, które można wykorzystać w pracy z dziećmi. Oczywiście osoby w spektrum mają o wiele większy problem z rozkojarzeniem, ponieważ ich uwaga łatwo się rozprasza przez czynniki zewnętrzne (hałas za oknem, szum wiatraka, tykanie zegara) lub wewnętrznymi (liczenie lub rymowanie w głowie, układanie kolorami rzeczy w otoczeniu). Jednak zabawy i ćwiczenia koncentracyjne pozwolą każdemu dziecku na budowanie lepszego skupienia.
Podsumowanie
Realizacja celów TEACCH opiera się głównie na tym, żeby wizualizować treść i nie skupiać się na samym opowiadaniu lub tłumaczeniu. Przedstawienie zależności systemowych w sposób prosty oraz nazywanie wykonywanych czynności przez rodzica pozwala dziecku zrozumieć większość funkcjonalności. Warto również umiejscowić zadania i ich koniec w czasie oraz usystematyzować je wykorzystując strategię pracy np. sprzątanie etapami, układanie od lewej do prawej. Ponadto rutyna w codziennym życiu dziecka daje wiele spokoju i poczucia bezpieczeństwa, a także sprawia, że dziecko potrafi lepiej skupić się na wykonywanym zadaniu i wie co następuje po sobie (np. kiedy szykuje się do snu).
W przypadku osób z autyzmem te założenia powinny pozostać spójne w każdym środowisku, w którym przebywa i warto pamiętać, że dokonanie zmian w otoczeniu, tworzenie systemów lub planu zadań wymaga komunikacji pomiędzy nauczycielami, rodzicami i specjalistami. Badania prowadzone przez wiele państw pokazuje, że jest podejście TEACCH ma pozytywne wyniki i jest przyjazne osobom ze spektrum autyzmu, ale za silna struktura i sztywne rutyny mogą pogłębić brak elastyczności i niechęć do zmian u osób z autyzmem.
Z pozostałymi dziećmi jest nieco łatwiej, bo potrafią szybciej adaptować się do zmiennego środowiska i chociaż rzeczywiście praca w oparciu o założenia TEACCH może przynieść bardzo wiele korzyści w ich rozwoju to warto zachować rozwagę – jak przy każdej metodzie wychowawczej – i pamiętać o indywidualizmie swojego dziecka.